Monthly Archives: May 2012

Τέλος και οι κασέτες

Εδώ και μερικές βδομάδες αποφάσισα να τελειώνω με τις κασέτες: πέρασμα του περιεχομένου όλων στον υπολογιστή (χάρη στο audacity), σκανάρισμα των περιεχομένων και πέταμα. Διότι και χώρο πιάνουν, και η ποιότητά τους πέφτει με τα χρόνια και το περιεχόμενό τους είναι τώρα πιο εύχρηστο. Σιγά σιγά, θα περαστούν όλες. Κι έτσι ακούω μουσικές που είχα χρόνια να ακούσω.

Η απόλαυση των μουσικών έργων

Τι συμβαίνει όταν ακούμε για πρώτη φορά ένα μουσικό έργο; Δεχόμαστε μια πληθώρα ήχων που ίσως αδυνατούμε να συντάξουμε συνολικά. Υπάρχουν εκπλήξεις, περάσματα που δεν καταλάβαμε, συνδέσεις που αντιληφθήκαμε, αναφορές που μας ξέφυγαν, με λίγα λόγια υπάρχουν δομές/διαδικασίες που μπορέσαμε να κατανοήσουμε και άλλες που δεν μπορέσαμε.

Τη δεύτερη φορά θα πάμε πιο βαθιά. Θα κάνουμε περισσότερους συνειρμούς, θα πιάσουμε περισσότερα μορφολογικά στοιχεία,  καθώς θα έχουμε ήδη στη μνήμη την πρώτη ακρόαση.

Αναλόγως στην τρίτη και τις παραπέρα ακροάσεις. Ώσπου φτάνουμε κάποτε σε ένα επίπεδο που είτε δεν μπορούμε να πάμε παραπέρα είτε το έργο δεν έχει άλλα να μας δώσει. Εκεί σταματάει το ταξίδι της ανακάλυψης, και—κατά τη γνώμη μου—η ζωντανή σχέση μας με το έργο. Όταν θα περάσει αρκετός χρόνος, ώστε να έχουμε ξεχάσει αυτά που είχαμε ανακαλύψει, τότε θα μπορέσουμε να απολαύσουμε αυτό που απολαμβάνουμε στην παραπάνω διαδικασία ανιχνευτικής ακρόασης, την ανακάλυψη.

Υπάρχει όμως και ένα άλλο είδος ακρόασης: αυτό του μη ειδικού, αυτού που δεν έχει γνώσεις μουσικής, και ακούει ένα έργο που του αρέσει, χωρίς όμως να το καταλαβαίνει, όμως υπάρχει μια ελάχιστη αντίληψη των πιο απλών δομών (π.χ. ένα μοτίβο, ένα κρεσέντο, μια κατάληξη). Εκεί η πρόσληψη δεν μπορεί να εξηγηθεί, και η απόλαυση του έργου γίνεται  με ένα θα λέγαμε μαγικό τρόπο, που δηλ. πετυχαίνει χωρίς να μπορούμε να το εξηγήσουμε. Αυτός ο τρόπος ακρόασης είναι κατά τη γνώμη μου αυτός που προσφέρει την μεγαλύτερη απόλαυση. Διότι το μυστήριο (και με τις δύο σημασίες της λέξης) που βιώνεται δεν εξελίσσεται μέχρι να φτάνει σε αδιέξοδο. Η δε αδυναμία της εξήγησης μιας απόλαυσης που επιπλέον προέρχεται από κάτι αφηρημένο ωθεί τον νου σε επίπεδα που βρίσκονται κοντά σε βιώματα θρησκευτικού χαρακτήρα. Μοιάζει επίσης με τον τρόπο ενθουσιαστικής αντίληψης του κόσμου από ένα παιδί μέσω μιας δημιουργικής αφέλειας. Εμπεριέχει την αθωότητα που χάνει κανείς όταν προσλαμβάνει τεχνικές γνώσεις και χάνει τα ερωτηματικά (φυσικά θέτει άλλα ερωτήματα, που όμως είναι τόσο πολύπλοκα όσο και βαρετό να απαντηθούν).

Πώς μπορεί λοιπόν ένας ειδικός να απολαύσει τοιουτοτρόπως ένα έργο μουσικής; Νομίζω πως η απάντηση είναι μία: ακούγοντάς το για πρώτη φορά. Η πρώτη επαφή στερεί την πλήρη δυνατότητα κατανόησης, και η μίξη στοιχείων που κατανοούνται με στοιχεία που δεν κατανοήθηκαν μπορεί να δώσει το σχετικό αποτέλεσμα. Φυσικά, όσο περισσότερο ταλέντο έχει κάποιος στην κατανόηση εκ της ακροάσεως, τόσο πιο δύσκολο είναι.

Γι' αυτόν το λόγο, ένας μουσικός ή μουσικολόγος που θέλει να εξακολουθεί να ζει τέτοιου είδους επαφές με τη μουσική, μάλλον θα πρέπει (εις βάρος της ειδικότητάς του—δεν μπορούμε να τα έχουμε όλα!) να αποφεύγει να γνωρίζει όλα τα κλασικά αριστουργήματα στην περίοδο των σπουδών του. Θα πρέπει πάντα να αφήνει κάτι για μετά. Σίγουρα κάποια έργα πρέπει να τα γνωρίσεις όσο ζεις. Όχι όμως όλα μαζί.