Category Archives: Recollections

Do best what you do worst (1/2)

Normally we tend to do in our lives what we do best. For example, a musician who is good in playing Bach will specialise in playing Bach. A mathematician who is good in algebra, will specialise in algebra. This is very logical, natural and optimal. Because doing what you do best is the best way to make it perfect.

What I do not like in this type of thinking, is that it is not very challenging. And in 2 important cases of my life I tried to do the opposite: to focus on what I do or understand worst.

The first case was the selection of the subject of my diploma thesis in musicology. During my musicological studies I was a fan of the 2. Vienna School. I was analysing works of Schönberg, Berg and Webern, transcribing, composing in that styles, playing and advertising them among my felllow students. It would be a pleasure for me to write my diploma thesis on this music. On the other hand, the "other pole", Stravinsky's music, was not my favourite; actually I found some pieces of him unacceptable, as I was listening to them through the glasses of the 2WS. It was a music, that I could not feel or understand. So, at the end of my studies I decided to write my thesis on Stravinsky, and especially on the 12-tone works of him, in order for me to get to know better this composer and his music.

As it turned out, it was a very exciting challenge. I discovered a new world, which opened my thinking and offered new tastes to my musical horizon. In 1 year I wrote a thesis in which I analysed the works from scratch,  documented almost everything of the existing literature about these works, compared the different literature sources, completed and corrected some of them. For the sake of the analysis I also wrote a software in c  (ttrm) that accelerated heavily the 12-tone analysis.

Taking the challenge was the right decision!

Διδακτορικό: αναθεώρηση και αναμνήσεις

Καθώς τα βράδια αναθεωρώ το διδακτορικό μου για μια επαδημοσίευση μέσω ενός εκδοτικού οίκου, διαγράφοντας και διορθώνοντας, έχω την εντύπωση πως αυτό το έργο είναι μάλλον αυτό που λέμε «το αριστούργημά μου». Σε κάθε τμήμα του αναπτύσσω διαφορετικές θεωρητικές υποθέσεις, θεωρίες ή μεθόδους, τις  οποίες ή την χρησιμότητα των οποίων επιβεβαιώνω / εφαρμόζω στο αντίστοιχο έργο. Τώρα που το ξαναδιαβάζω τρώω χοντρό πακέτο δημιουργικότητας και πρέπει να κάνω πολλά διαλείμματα για να συνέλθω.

Το αρνητικό της είναι ότι είναι πολύ πυκνή. Κάθε φράση, κρύβει από πίσω της πολλά πράγματα που δηλώνει, όμως και για να γίνει κατανοητή πρέπει να γνωρίζει ο αναγνώστης πολλά πράγματα. Αυτό θα γίνει κατά κάποιον τρόπο βαρίδι στην «εμπορικότητά» της στον επιστημονικό κόσμο.

Επίσης, δεν ξέρω αν ήταν τελικά έξυπνο να ρίξω τόσο βάθος και πλάτος σε μια εργασία. Θα μπορούσα να κάνω το διδακτορικό με το 1/10 του υλικού, και με τα υπόλοιπα να γράφω papers με το κιλό. Αλλά τι να κάνουμε, έτσι είμαι εγώ, ενθουσιώδης.

Τώρα που την ξαναδιαβάζω, θυμάμαι την ταχύτητα με την οποία είχα γράψει όλα αυτά. Δεν έγραφα από την αρχή κατεβατά. Τα πρώτα χρόνια απλώς διάβαζα τη βιβλιογραφία. Από το Φθινόπωρο του 2008 ξεκίνησα την έρευνά μου. Τον Απρίλιο του 2009 έγραψα ένα μεγάλο τμήμα για το Duel του Ξενάκη, γιατί ήθελα να στείλω ένα paper (βλέπε άρθρο στο μπλογκ για το Duel), συνέχισα την έρευνα, και την τέλειωσα γύρω στο τέλος Ιουνίου 2009. Από τον Ιούλιο του 2009 ως αρχές Σεπτεμβρίου είχα γράψει τα κεφάλαια για τον Ξενάκη και τον Στοκχάουζεν, και μέχρι τις 25 Σεπτεμβρίου το κεφάλαιο των Παρατηρήσεων. Ήταν ένα θρίλερ αγώνα με τον χρόνο... (το ινστιτούτο έκλεινε και τα διδακτορικά έπρεπε να παραδοθούν ως 30.9).

Early Music

Ένας σταθμός τον οποίο ακούω συχνά στο σπίτι είναι το Early Music Radio.co.uk. Παίζει μουσική του Μεσαίωνα, της Αναγέννησης και μερικές φορές Μπαρόκ.

Η επαφή μου με την μουσική του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης ξεκίνησε με τις μουσικολογικές μου σπουδές. Για το μάθημα Ιστορία Ι είχαμε λάβει μια κασέτα με μουσική των εποχών αυτών και έπρεπε στις εξετάσεις να ταυτίσουμε διάφορα κομμάτια. Όταν την πρωτοάκουσα, είχα τρομάξει, διότι τα φωνητικά κομμάτια μου φαίνονταν όλα ίδια! Τόσο άσχετος ήμουν με αυτήν την παράδοση.

Κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, όχι μόνο είχα εξοικειωθεί με τη μουσική αυτή, αλλά είχα πάρει μέρος και σε συναυλία, όπου με ρούχα εποχής έπαιζα κάτι χορούς σε ένα σπινέττο.

Οι περισσότεροι μουσικοί που γνωρίζω, δηλ. αυτοί που δεν εξειδικεύονται στην λεγόμενη Παλιά Μουσική είναι άσχετοι με τη μουσική πριν τον 17ο αιώνα. Εκεί «ανήκουν» οι τύποι με τα περίεργα όργανα, τις θεόρβες, τα λαγούτα, οργανίστες, τσεμπαλίστες, φωνητικά σύνολα.

Η Harmonia Mundi είχε κυκλοφορήσει πριν χρόνια ένα άλμπουμ με 6 cd: Les tres riches heures du Moyen Age: A Medieval Journey. Το είχα χρόνια στο μάτι, διότι δεν είχα τα λεφτά να το πάρω. Κάποτε το κατάφερα, και έκτοτε ανήκει στα πιο πολυακουσμένα της συλλογής μου. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Ανακαλύπτοντας την ατονική μουσική του 20ού αιώνα

Θυμάμαι πως άκουσα για πρώτη φορά έργα της 2WS στις Σέρρες, στο σπίτι της δασκάλας μου, της Ελένης Μιχελή. Διάφορα κομμάτια με έγχορδα. Με είχαν παραξενέψει πάρα πολύ, όμως κάπου με τσίγκλισαν.

Σε δεύτερη φάση άκουσα το Αλατζά Ιμαρέτ στη Θεσσαλονίκη στα Δημήτρια, κάπου προς το τέλος της δεκαετίας των 80. Μετά από ένα απίθανο κυκλοφοριακό χάος βρήκαμε το Αλατζά Ιμαρέτ (ένα τζαμί της Σαλονίκης) όπου το Trio Basso (νομίζω Πολωνών) έπαιζε πάλι κάτι περίεργα έργα. Μάλιστα σε ένα είχαν βάλει ξαφνικά τα όργανα μπροστά στα πρόσωπά τους, και έβγαζαν διάφορες κραυγές. Είχα ξαφνιαστεί τόσο, που κρατιόμουν μετά βίας να μην γελάσω.

Στο μεταξύ συνέθετα ένα τεράστιο έργο για πιάνο, «Ταξίδι στη Θάλασσα» το οποίο περνούσε από ένα σωρό στιλ και τεχνικές: ιμπρεσιονισμός, μπαρτοκισμός, «βαγγελισμός», εθνικές σχολές, εξπρεσιονισμός και ένα είδος 12φθογγισμού που είχα εφεύρει από μόνος μου (είχα διαβάσει ότι υπήρχε κάτι τέτοιο και είχα προσπαθήσει να φτιάξω κάτι μόνος μου, χωρίς να μελετήσω κάποια αντίστοιχα έργα).

Μετά εγκαταστάθηκα στη Θεσ/νίκη. Στο London College of Music έκανα Αντίστιξη με τον Σιέμπη, και είχα ζητήσει να πάρω τα έξτρα μαθήματα που προσέφερε, τουτέστιν 1) βυζαντινή και 2) σύγχρονη μουσική. Στο τελευταίο, ακούγαμε με παρτιτούρα ένα σωρό έργα του 20ού αιώνα, τα οποία αρχικώς δεν μπορούσα να καταλάβω με τίποτα. Μάλιστα, όταν άκουγα τον Μπουλέζ, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι αυτό αρέσει σε κάποιον, μέχρι που αντιλήφθηκα ότι άρεζε στον Δάσκαλό μου. Αυτό το γεγονός υπήρξε καταλυτικό για μένα.

Άρχισα τότε να δανείζομαι διάφορα cd και δίσκους από το Ινστιτούτο Γκαίτε και το Λυσέ, με γερμανική και γαλλική μουσική του 20ού αιώνα αντίστοιχα. Αγόρασα και κάποια στιγμή μόνος μου. Και κάποια στιγμή, εκεί με τα 5 κομμάτια για ορχήστρα του Σαίνμπεργκ (Λιβάιν), με τον Βότσεκ του Μπεργκ (Μπεμ), με το ένα με το άλλο, άνοιξε ξαφνικά το μυαλό μου. Ανακάλυψα έναν άγνωστο τεράστιο κόσμο γεμάτο διαμάντια.

Υπέροχες εποχές. Τελικά καταλαβαίνω ότι αυτό είναι για μένα αυτό που δίνει νόημα στη δική μου ζωή. Το να ανακαλύπτω καινούρια πράγματα. Ίσως γι' αυτό σπούδασα τόσο πολλά πράγματα και ασχολούμαι με τόσα. Σίγουρα όμως, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να ξαναανακαλύψεις τον κόσμο μέσα από τα μάτια του παιδιού. Διότι όχι μόνο τον ξαναανακαλύπτεις, αλλά οργανώνεις και το πώς θα τον ανακαλύψει το παιδί. Γίνεσαι μέρος αυτής της ανακάλυψης, το όχημά της. Κι έτσι ανεβαίνεις τα levels της ζωής.

Alumni

Από όσα πανεπιστήμια πέρασα, όλα έχουν έναν σύλλογο alumni:

Το μόνο χωρίς, είναι... ναι, το Α.Πα.Θες. Άπαξ και τελείωσες, ούτε σε είδαμε, ούτε σε ξέρουμε.

Θυμήθηκα τώρα, όταν πήγα από τη λέσχη του Α.Πα.Θες για να ακυρώσω το φοιτητικό βιβλιάριό μου όταν είχα τελειώσει. Το δίνω σ' ένα μπάρμπα, αυτός βάζει μια σφραγίδα και μου το δίνει. Η σφραγίδα έγραφε κάπως έτσι: «Διακόπτεται το δικαίωμα σίτησης». Δηλ. τώρα τέλειωσες, δούλεψε, βγάλε λεφτά και φάε.

Και στο καλό! Χωρίς αλούμνους και αλούμνες!

Σχολικά βιβλία

Μαθαίνω ότι όλοι οι μαθητές δεν πήραν όλα τα βιβλία με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς στην Ελλάδα. Αυτό που δεν μπορώ να καταλάβω, είναι γιατί δεν κάνουν στην Ελλάδα το σύστημα της Γερμανίας. Αν δεν απατώμαι, οι γονείς πληρώνουν μια εγγύηση για τα βιβλία του μαθητή, και την παίρνουν πίσω μετά την επιστροφή του βιβλίου, αν αυτό είναι στην κατάσταση στην οποία ελήφθη. Σούπερ οικονομικό μέτρο, που κάνει τους μαθητές να σέβονται και να προσέχουν τα βιβλία τους. Όμως ίσως αυτό το μέτρο να προσέκρουε στην Ελλάδα στους ίδιους τους γονείς. Ίσως κάποιοι να μην πλήρωναν τίποτε και να έλεγαν «ας μην έχει βιβλία». Ποιος ξέρει... Όλα στην Ελλάδα πιθανά.

Μ' αυτά και μ' αυτά θυμήθηκα ένα περιστατικό, όταν τέλειωνα την 2α λυκείου στο 3ο Λύκειο Σερρών. Θα δίναμε ιστορία, και πηγαίναμε για τις γραπτές εξετάσεις. Οι καθηγητές μας είχαν πει να αφήσουμε τα βιβλία στο διάδρομο πριν μπούμε για τις εξετάσεις. Το άφησα πάνω σε μια μεταλλική βιβλιοθήκη και σκέφτηκα πως δεν θα μου ήταν δύσκολο να το ξαναβρώ, διότι είχα χρησιμοποιήσει σε αντίθεση με άλλους συμμαθητές μου ένα σωρό συνδετήρες ως σελιδοδείκτες, πράγμα που το διαφοροποιούσε από τα άλλα.

Πήγα, έγραψα, όμως όταν βγήκαμε, όλα τα βιβλία είχαν εξαφανιστεί! Πήγα στον λυκειάρχη και του είπα πως εξαφανίστηκε το βιβλίο μου. Μου είπε πως αυτοί τα μάζεψαν. «Γιατί;» ρώτησα. «Κοίτα έξω» μου απάντησε. Έριξα μια ματιά από το τζάμι και είδα τη σχολική αυλή κάτασπρη από τα σκισμένα βιβλία. «Εγώ το θέλω το βιβλίο μου» του είπα, «θέλω το κρατήσω». «Τότε ψάξε στο σακί» μου είπε, «όμως δεν θα το βρεις». Σε ένα τεράστιο σακί ήταν όλα τα βιβλία ιστορίας. Έψαξα, όμως όντως δεν ήταν καθόλου εύκολο να το βρω. Όμως ούτε ήθελα να πάρω ένα άλλο που δεν μου ανήκε. Τελικά μετά από λίγο τα παράτησα, διότι αν ήταν να το ψάξω, έπρεπε να αδειάσω ολόκληρο το τεράστιο σακί στο γραφείο του λυκειάρχη, πράγμα αδιανόητο. Είχα εκνευριστεί πάρα πολύ, διότι τα αγαπούσα τα βιβλία μου. Αφού δεν το βρήκα, γυρνάω στον λυκειάρχη και του λέω: «Δεν είναι δυνατόν να το βρω εδώ μέσα. Τότε τουλάχιστον να μου δώσετε τους συνδετήρες!». «Βρε άντε από δω που θες και τους συνδετήρες!» μου φώναξε και βγήκα από το γραφείο.

Κασετόφωνο και Μνήμες

Όπως έγραψα και παλαιότερα έχω πολλές κασέτες από τη δεκαετία του 90. Σήμερα πήρα ένα μικρό, φτηνό και απλό κασετόφωνο, που χωράει ίσα ίσα σε μια γωνιά του γραφείου μου, και άρχισα να ακούω παλιές κασέτες. Η εγγραφή που κάνει σε κασέτα είναι λίγο χάλια, αλλά το παίξιμο, μια χαρά. Ε, αυτό χρειάζομαι βασικά.

Φοβερή φάση!... Μουσικές που είχα να ακούσει πολλά χρόνια, υπέροχες εκτελέσεις. Άκουσα τα Ηπειρώτικα του Τάσου Χαλκιά, και τώρα ακούω τους χορούς από την Τερψιχόρη του Πραιτόριους. Μουσική που κυλάει όμορφα.

Θυμήθηκα την θρυλική εποχή, που στις Σέρρες περίμενα τις μια δυο εκπομπές του ΕΡΑ1 και μια από την ΕΡΑ2 τη βδομάδα για να ακούσω λίγη κλασική μουσική —το 3ο πρόγραμμα δεν το πιάναμε στις Σέρρες. Μερικές φορές περίμενα και αργά τη νύχτα, για να ακούσω έργα που δεν ήξερα.

Μετά όταν βρέθηκα στη Θεσσαλονίκη οι πηγές ηχογραφημένης μουσικής αυξήθηκαν κατακόρυφα. Πέρα από την ΕΡΑ3 που την είχα ξεσκίσει στην ακρόαση (βέβαια, με αρκετά παράσιτα), πήγαινα στο Ινστιτούτο Γκαίτε, στην παραλία, κάτω στην Αριστοτέλους, και δανειζόμουν cd και δίσκους δωρεάν. Είχαν πολύ μεγάλη και οργανωμένη συλλογή. Άλλη πηγή ήταν το Λυσέ, δηλ. το Γαλλικό Ινστιτούτο. Είχε ένα τεράστιο ράφι με δίσκους, ο ένας πλάγια στον άλλο, και μέσα στη σκόνη. Ήμουν μάλλον ο μόνος που δανειζόταν από κει. Και τι δεν άκουσα από αυτή τη δισκοθήκη: Μπουλέζ, πολύ Μεσιάν, Μασώ.

Όλη αυτή η ηχογραφημένη μουσική που μπορούσα να δανειστώ ή να ακούσω δωρεάν από το ραδιόφωνο ήταν για μένα ένα παράλληλο σχολείο. Πιστεύω πως είχα πάρει ό,τι είχε να μου δώσει. Φυσικά άλλο πράμα ήταν και οι ζωντανές συναυλίες στις Σέρρες ή −πολύ περισσότερο— στη Θεσσαλονίκη, όμως αυτές δεν ήταν δωρεάν και τα ερεθίσματα ήταν πολύ λιγότερα.

Σήμερα η πρόσβαση σε όλες αυτές τις μουσικές είναι πολύ πιο εύκολη. Όμως αυτό αντισταθμίζεται με το φαινόμενο του θορύβου: όσο πιο πολλές πληροφορίες λαμβάνει κανείς, τόσο διασπάται η προσοχή και αποκτά λιγότερες γνώσεις. Τα κομμάτια που δανειζόμουν τότε ή κατέγραφα από το ραδιόφωνο, τα άκουγα εκατοντάδες φορές, τα ήξερα απ' εξω. Τώρα τι να πρωτακούσει κανείς όταν έχει πρόσβαση σε χιλιάδες μουσικά κομμάτια ταυτόχρονα; Η καθοδήγηση καθίσταται πλέον πολύ πιο πολύτιμη από τότε.

Ακούω τώρα ένα κουιντέτο του Γ.Κ. Μπαχ. Το ξέρω πράγματι απ' έξω, αν και έχω να το ακούσω αιώνες. Το πρωτάκουσα από αυτήν την κασέτα, στις Σέρρες γύρω στο 1990.

Κλείνω, γιατί έχω να ακούσω πολλά!  😉